Ωκυτοκίνη, η θεραπευτική «ορμόνη της αγάπης»

Η ωκυτοκίνη είναι μια από τις δύο σημαντικότερες ορμόνες της γαλουχίας – η δεύτερη είναι η προλακτίνη. Ο ρόλος και οι επιδράσεις της ωκυτοκίνης μελετούνται τα τελευταία χρόνια εντατικά από επιστήμονες σε όλον τον κόσμο. Πρόκειται για ένα συναρπαστικό τομέα έρευνας που μας επιφυλάσσει πολλές εκπλήξεις για την καλούμενη και «ορμόνη της αγάπης».

Η ωκυτοκίνη παράγεται στον εγκέφαλο ως απάντηση στην επαφή του παιδιού με τη θηλή της μητέρας και γενικότερα με την περιοχή του στήθους. Οι δράσεις της είναι οι εξής:

1. Αυξάνει την κυκλοφορία του αίματος στην περιοχή του μαστού. Ως αποτέλεσμα το στήθος γίνεται κόκκινο και ζεστό, άρα το μωρό διατηρείται εκεί ζεστό πολύ πιο εύκολα από ό,τι με κουβέρτες ή με θέρμανση ανάνηψης! Έχει αποδειχθεί ότι ένα νεογέννητο που τοποθετείται δέρμα με δέρμα στο στήθος της μάνας του αμέσως μετά τη γέννηση κινδυνεύει λιγότερο από υποθερμία – χαμηλή θερμοκρασία σώματος – σε σύγκριση με εκείνο που απομακρύνεται από τη μητέρα του, τυλίγεται με κουβέρτες και τοποθετείται κάτω από λαμπτήρα θέρμανσης!

2. Συσπάει τη μήτρα, με αποτέλεσμα να μειώνει την κολπική αιμορραγία και να αποβάλλεται ο πλακούντας. Μητέρες που θηλάζουν έχουν μικρότερο κίνδυνο για αναιμία μετά τον τοκετό και λιγότερη απώλεια αίματος.

3. Βγάζει το γάλα από το στήθος με το λεγόμενο αντανακλαστικό έκθλιψης του γάλακτος. Τι είναι αυτό; Όταν το μωρό ακουμπήσει τα χειλάκια του στο στήθος, νευρικές απολήξεις του δέρματος της περιοχής δίνουν σήμα που φτάνει σε μια σημαντική περιοχή του εγκεφάλου που λέγεται υποθάλαμος. Ο υποθάλαμος δίνει εντολή στο γειτονικό αδένα, την υπόφυση, να ελευθερώσει στην κυκλοφορία του αίματος μεγάλα ποσά από την ορμόνη ωκυτοκίνη. Η ωκυτοκίνη φτάνει στο μαζικό αδένα του στήθους που παράγει το γάλα και συσπά μυικά κύτταρα, με αποτέλεσμα το γάλα που υπάρχει μέσα στο σύστημα των γαλακτοφόρων πόρων να εκθλίβεται προς τα έξω, δηλαδή προς το στόμα του μωρού. Μόλις το μωρό πιάσει το στήθος, κάνει γρήγορες θηλαστικές κινήσεις ενεργοποιώντας το αντανακλαστικό έκθλιψης του γάλακτος, όπως περιγράφηκε παραπάνω. Έπειτα από ένα με δύο λεπτά κατά μέσο όρο γρήγορου «πιπιλίσματος» του μωρού στο στήθος, ωθείται το πρώτο κύμα γάλακτος από τον αδένα προς το στόμα του παιδιού. Όσο περισσότερες ενεργοποιήσεις του αντανακλαστικού γίνουν κατά τη διάρκεια του ίδιου γεύματος, τόσο περισσότερο γάλα συνολικά θα μεταφερθεί στο παιδί. Επομένως το αντανακλαστικό της έκθλιψης έχει μεγάλη σημασία για το θηλασμό, ειδικά για τον πρώτο καιρό, όταν όλα είναι καινούργια στον οργανισμό της μητέρας.

Η ωκυτοκίνη βγαίνει στην κυκλοφορία όχι μόνο εάν ερεθιστεί η θηλή της μητέρας, αλλά και με εγκεφαλικό τρόπο. Η σκέψη του μωρού , η χαλάρωση, η εικόνα του, το κλάμα του μπορούν να δώσουν το έναυσμα ώστε η μητέρα να «κατεβάσει» γάλα. Επιπλέον η διέγερση της θηλής του στήθους και η ενεργοποίηση του αντανακλαστικού έκθλιψης γάλακτος μπορεί να γίνει και με τεχνητούς τρόπους: με ζεστό ντουζ, με μασάζ ή συμπίεση του στήθους, με μασάζ στην πλάτη της μητέρας παράλληλα με την σπονδυλική στήλη από πάνω προς τα κάτω. Η έκλυση ωκυτοκίνης καταστέλλεται από το άγχος, από αισθήματα ντροπής ή φόβου, από την κατάθλιψη και τον πόνο. Να γιατί είναι πολύ σημαντικό να υποστηρίξουμε τη λεχώνα ψυχικά, να αποτρέψουμε πληγωμένες θηλές. Να γιατί πολλές μητέρες, από άγχος και φόβο δεν καταφέρνουν να βγάλουν καθόλου γάλα τις πρώτες φορές με το θήλαστρο. Να γιατί κάποιες γυναίκες με έντονα αισθήματα ντροπής δεν καταφέρνουν να θηλάσουν το μικρό τους σε δημόσιο χώρο. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις το γάλα υπάρχει στο στήθος, ο αδένας μπορεί να το παράγει χωρίς πρόβλημα, αλλά δε μπορεί να φτάσει από το στήθος στο παιδί εφόσον μπλοκάρεται το αντανακλαστικό της έκθλιψης. Το στρες δεν «κόβει» το γάλα, μπορεί όμως να καταστείλει τη μεταφορά του προς το παιδί.

Ο θηλασμός είναι σε σημαντικό βαθμό μια ψυχολογική διαδικασία για τη μητέρα η οποία, εάν νιώσει πως δε μπορεί να παράγει αρκετό γάλα για το παιδί της, αγχώνεται, δε μπορεί να μεταφέρει το γάλα της στο παιδί της και πέφτει στη δίνη ενός φαύλου κύκλου. Για αυτό οι περισσότερες γυναίκες που νομίζουν ότι «δεν έχουν γάλα» κάνουν λάθος: επειδή δεν πιστεύουν στον εαυτό τους και στις δυνάμεις τους μπλοκάρουν την έκθλιψη γάλακτος, παρό,τι έχουν πλήρη δυνατότητα να παράγουν όσο γάλα χρειάζεται το παιδί. Τελικά δίνουν ξένο γάλα, το μητρικό γάλα παραμένει και λιμνάζει στο στήθος, με αποτέλεσμα η παραγωγή πραγματικά να μειωθεί μετά από μερικές ημέρες.

4. Αυξάνει τη δίψα, βοηθώντας τη μητέρα να διατηρήσει την ενυδάτωσή της κατά τη γαλουχία.

5. Χαλαρώνει τη μητέρα, αλλάζει θετικά την ψυχολογία της. Μειώνει το άγχος στη μητέρα, μειώνει την αρτηριακή της πίεση και τα επίπεδα κορτιζόλης (ορμόνη του στρές) στο αίμα της. Φέρνει τη μητέρα σε μια κατάσταση ηρεμίας και κοινωνικής δεκτικότητας. Η ωκυτοκίνη επιδρά θαυμαστά στην ικανότητά μας να συνδεόμαστε με τους άλλους, να τους νιώθουμε και να τους αποδεχόμαστε. Η φύση προέβλεψε η «κοινωνική» αυτή ορμόνη να αυξάνεται αμέσως μετά τη γέννηση, βοηθούμενη από το θηλασμό του παιδιού, ώστε η μητέρα να «ενωθεί» με το παιδί της. Γεμίζει τη μητέρα με θετικά συναισθήματα, με ευφορία. Αυξάνει την αντοχή της μαμάς στον πόνο. Αυξάνει τα αισθήματα αγάπης, τις μητρικές συμπεριφορές και το δέσιμό της με το παιδί.

6. Ενισχύει τους δεσμούς αγάπης μητέρας και παιδιού. Ωκυτοκίνη έχει βρεθεί ότι παράγεται και στο ίδιο το σώμα του βρέφους κατά τη διάρκεια του θηλασμού, με παρόμοιες ευεργετικές επιδράσεις. Το μωρό χαλαρώνει, «διαχέεται» μετά το θηλασμό. Επιπρόσθετα η ορμόνη ανευρίσκεται και μέσα στο ίδιο το μητρικό γάλα, ενισχύοντας τα αισθήματα ηρεμίας και παρηγοριάς στο μωρό. Μελέτες δείχνουν ότι μωρά που θηλάζουν αποκλειστικά για έξι μήνες και συνεχίζουν έπειτα να θηλάζουν παράλληλα με λήψη συμπληρωματικών τροφών τείνουν να έχουν καλύτερους, πιο ισχυρούς δεσμούς σύνδεσης, επαφής με την μητέρα και γενικότερα τους γονείς τους.

Τα ευρήματα αυτά αποδίδονται σε μεγάλο βαθμό στην ευεργετική επίδραση της ωκυτοκίνης. Η θαυμαστή αυτή ορμόνη δεν περιορίζει τις δράσεις της στη γαλουχία. Οι ερευνητές έχουν εστιάσει στην επίδρασή της στον ψυχισμό παιδιών και ενηλίκων και την έχουν ήδη αποκαλέσει «ορμόνη της αγάπης». Βρίσκεται κυρίαρχη σε όλες τις συμπεριφορές αγάπης των ανθρώπων, ακόμα και τις μη σχετιζόμενες με τη γαλουχία: στον έρωτα, στην αδερφική αγάπη, στην συμμετοχή σε ομάδα ανθρώπων με παρόμοιες με εμάς ιδέες. Είναι αυτές οι ανακαλύψεις που οδήγησαν κάποιους επιστήμονες να αναρωτηθούν: Ποιος είναι ο ρόλος της ωκυτοκίνης – ή καλύτερα της έλλειψής της – σε ψυχικά νοσήματα παιδιών και ενηλίκων, όπως συναισθηματικές διαταραχές, αυτισμός και αντικοινωνική συμπεριφορά; Και πως θα μπορούσε η ορμόνη αυτή να βοηθήσει θεραπευτικά στις παραπάνω καταστάσεις;

Mελέτες δείχνουν ότι η ωκυτοκίνη επιφέρει μείωση του άγχους, καλύτερη διάθεση και μνήμη σε υγιείς ανθρώπους, βελτιωμένη συμπεριφορά στην προσέγγιση άλλων ανθρώπων. Επιδρά σε περιοχές του εγκεφάλου που συνδέονται με την επεξεργασία των συναισθημάτων και την κοινωνική ανταμοιβή. Μπορεί να έχει θεραπευτικό ρόλο σε καταστάσεις όπως οι κρίσεις πανικού, η κατάθλιψη και η σχιζοφρένεια.

Αν λοιπόν σκεφτούμε ότι ο θηλασμός είναι η κατεξοχήν κατάσταση όπου η ορμόνη αυτή βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα – σε μητέρα και παιδί – , τότε πια να είναι η επίδραση του μητρικού θηλασμού στην πρόληψη του αυτισμού και άλλων ψυχικών διαταραχών; Οριστικές επιστημονικές απαντήσεις δεν υπάρχουν ακόμα. Το πεδίο είναι καινούργιο και πολλή έρευνα χρειάζεται ακόμα να γίνει.

Είναι εντελώς απλουστευτικό και παραπλανητικό να πούμε ότι κάποια παιδιά γίνονται αυτιστικά γιατί δε θήλασαν. Υπάρχουν γενετικοί παράγοντες που ερευνώνται, άλλοι περιβαλλόντικοι παράγοντες κλπ. Από την άλλη πλευρά όμως ο μητρικός θηλασμός, μέσα από την θαυμαστή του ορμόνη, είναι πιθανό να παίζει σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη ενός υγιούς ψυχικά και σωματικά παιδιού και στην πρόληψη σύγχρονων επιδημιών όπως ο αυτισμός.

Στέλιος Παπαβέντσης – Παιδίατρος – MRCPCH DCH IBCLC

This Post Has 3 Comments

  1. Κωνσταντινα

    Καλησπερα και απο εμενα!!! Πριν απο ενα μηνα εφερα στον κοσμο το τεταρτο κοριτσακι μου!!!!Η φραση “Α ΚΑΛΕ ΕΣΥ ΠΛΕΟΝ ΤΑ ΞΕΡΕΙΣ ΟΛΑ” μπορω να πω οτι δεν ισχυει και καθε φορα ειναι κατι πρωτογνωρο και μαγικο για μενα…
    Εχουμε βομβαρδιστει απο πολλες αποψεις και πολλα αρθρα μεσω του ΙΝΤΕΡΝΕΤ και πρεγματικα θα ηθελα να γνωριζω τι ισχυει οσο αφορα το θηλασμο.Καποιοι λενε “Ε! 4-5 ΤΣΙΓΑΡΑΚΙΑ ΔΕΝ ΘΑ ΒΛΑΨΟΥΝ”επιδη η ποσοτητα των βλαβερων ουσιων ειναι αμελητεα που περναει στο γαλα.Καποιοι αλλοι ειναι υποστιρηκτες του “ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΣΙΓΑΡΟ ΕΠΙΚΥΝΔΥΟΣ ΣΥΝΔΙΑΜΟΣ-ΟΧΙ”.
    Εγω με την δικη μου λογικη λεω πως ειμαστε οτι καταναλωνουμε!Σαφως ειναι πολυ καλυτερα μια θηλαζουσα μητερα να μην καπνιζει αλλα απο την αλλη μερικες φορες προσαρμοζω την λογικη μου σε αυτο που με συμφερει….
    Τελικα ποιος μπορει να ριξει φως στο τουνελ????Ευχαριστω εκ των προτερων!

    1. Κωσταντίνα, διάβασε αυτό το άρθρο για το θηλασμό και το κάπνισμα, αν δεν το έχεις διαβάσει ήδη δηλαδή…
      http://thilasmos.wordpress.com/2010/07/28/%CE%B8%CE%B7%CE%BB%CE%B1%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%BA%CE%AC%CF%80%CE%BD%CE%B9%CF%83%CE%BC%CE%B1/.
      Ότι γράφει αυτό το άρθρο ισχύει σήμερα με βάση την επιστημονική βιβλιογραφία. Συμπερασματικά, είναι καλύτερα μια γυναίκα να θηλάζει και να καπνίζει (λίγα τσιγάρα), παρά να σταματήσει το θηλασμό επειδή δεν μπορεί να κόψει το τσιγάρο. Στη δεύτερη περίπτωση, το παιδί κινδυνεύει και από το παθητικό κάπνισμα και στερείται όλα τα οφέλη του μητρικού γάλακτος και του θηλασμού..

  2. Diana Adr Kaval ‎…και για μπαμπαδες!!! αγκαλια με το μωρο (με τη πανα του μονο) 1-2 ωριτσες σε γυμνο στερνο οτι καλυτερο!

Αφήστε μια απάντηση